Mất ngón chân do biến chứng tiểu đường và cách điều trị mỏm cụt

Mất ngón chân là một trong những hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra khi người bệnh tiểu đường bị loét, nhiễm trùng hoặc hoại tử bàn chân. Sau khi phần ngón chân tổn thương được loại bỏ, vị trí mỏm cụt vẫn có nguy cơ viêm, tiết dịch, lâu liền hoặc tiếp tục lan rộng nếu không được theo dõi và chăm sóc phù hợp.

Bài viết dưới đây chia sẻ quá trình chăm sóc mỏm cụt ngón chân út của một người bệnh cao tuổi có tiền sử tiểu đường. Trường hợp được gia đình ghi lại bằng hình ảnh trong suốt quá trình điều trị tại nhà dưới sự hướng dẫn từ xa.

Lưu ý: Đây là một trường hợp cụ thể được ghi nhận qua hình ảnh và trao đổi của gia đình. Hiệu quả, thời gian hồi phục và phương pháp phù hợp có thể khác nhau ở từng người bệnh.

I. Vì sao người tiểu đường có nguy cơ mất ngón chân?

Đường huyết cao kéo dài có thể gây ra nhiều vấn đề cùng lúc ở bàn chân, đặc biệt là tổn thương thần kinh, giảm lưu thông máu và suy giảm khả năng chống nhiễm trùng.

1. Tổn thương thần kinh làm giảm cảm giác ở chân

Người bệnh có thể không cảm nhận rõ đau, nóng hoặc sự cọ xát. Một vết xước, phồng rộp hay tổn thương nhỏ vì thế dễ bị bỏ qua và tiếp tục chịu áp lực khi đi lại.

2. Tuần hoàn máu đến bàn chân suy giảm

Khi máu đến mô không đầy đủ, vết thương thiếu oxy và chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình phục hồi. Đây là một trong những nguyên nhân khiến vết loét ở người tiểu đường thường lâu lành.

3. Vết thương dễ nhiễm trùng và lan rộng

Vết loét có thể bắt đầu từ một vùng da nhỏ, sau đó xuất hiện sưng đỏ, chảy dịch, mùi hôi hoặc mô đổi màu. Nếu nhiễm trùng ăn sâu vào mô hoặc xương, bác sĩ có thể phải chỉ định cắt bỏ phần ngón chân không còn khả năng bảo tồn.

Các hướng dẫn quốc tế về bàn chân tiểu đường nhấn mạnh rằng việc điều trị cần đồng thời đánh giá nhiễm trùng, tuần hoàn, áp lực tì đè và tình trạng vết thương, thay vì chỉ xử lý bề mặt.

Đọc thêm:

• Bệnh tiểu đường bị hoại tử: Dấu hiệu và giải pháp khắc phục
• Nguyên nhân và cách xử lý ngón chân hoại tử
• Cứ 30 giây có một người bị cắt cụt chân do tiểu đường

III. Mỏm cụt ngón chân là gì?

Mỏm cụt ngón chân là phần mô còn lại sau khi một phần hoặc toàn bộ ngón chân đã được cắt bỏ. Vết thương tại đây có thể được khâu kín hoặc để hở tùy theo mức độ nhiễm trùng, mô hoại tử và chỉ định của bác sĩ.

Với người mắc tiểu đường, mỏm cụt có thể lâu liền khi còn một hoặc nhiều yếu tố sau:

• Đường huyết chưa được kiểm soát.
• Vùng chân bị thiếu máu nuôi.
• Vết thương còn dịch, giả mạc hoặc mô không còn sống.
• Người bệnh tiếp tục tì đè lên vị trí tổn thương.
• Có nhiễm trùng mô mềm hoặc nhiễm trùng xương.
• Chế độ dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể chưa bảo đảm.

IV. Trường hợp mất ngón chân út do biến chứng tiểu đường

Theo nội dung gia đình cung cấp, người bệnh là một người cao tuổi, có tiền sử tiểu đường và đường huyết được gia đình ghi nhận ở mức khoảng 7,2 mmol/L tại thời điểm trao đổi.

Ban đầu, một vùng ở ngón chân bị chuyển màu đen. Sau đó, phần ngón tổn thương rời ra, để lại mỏm cụt tại ngón chân út. Gia đình đã cho người bệnh sử dụng thuốc nhưng vùng mỏm cụt không lành được.

Sau khi nhận được hình ảnh, tình trạng vết thương được đánh giá từ xa dựa trên:

• Vị trí và diện tích tổn thương.
• Vùng viêm xung quanh.
• Mô đen hoặc giả mạc trên bề mặt.
• Lượng dịch tiết.
• Mức đường huyết của người bệnh.
• Quá trình thay đổi qua hình ảnh từng ngày.

Quá trình chăm sóc mỏm cụt được ghi lại qua hình ảnh

Giai đoạn bắt đầu điều trị

Ngày 26/4, gia đình bắt đầu chăm sóc mỏm cụt theo hướng dẫn. Hình ảnh sau khi tháo lớp cao lần đầu cho thấy vùng vết thương còn mô sẫm màu, dịch và phần da xung quanh bị biến đổi.

Gia đình được nhắc hạn chế để người bệnh đi lại nhiều hoặc tì trực tiếp lên mỏm cụt. Khi nằm hoặc ngồi, chân được kê cao nhằm hỗ trợ lưu thông và hạn chế phù nề.

Bên cạnh chăm sóc tại chỗ, người bệnh tiểu đường cần tiếp tục theo dõi đường huyết, sử dụng thuốc theo đơn và duy trì chế độ ăn phù hợp. Kiểm soát đường huyết là một phần quan trọng trong quá trình phục hồi vết thương.

Sau khoảng 15 ngày

Hình ảnh sau khoảng 15 ngày cho thấy lớp mô màu đen đã giảm, nền vết thương dần lộ rõ hơn. Một vùng mô hồng xuất hiện ở trung tâm.

Mô hồng có thể là dấu hiệu hình thành mô hạt, tuy nhiên chỉ hình ảnh không đủ để kết luận vết thương đã hết nhiễm trùng. Người bệnh vẫn cần theo dõi lượng dịch, mùi, độ sâu và tình trạng da xung quanh.

Giai đoạn mô hạt phát triển

Trong các hình ảnh tiếp theo, nền vết thương chuyển sang màu đỏ hồng và kích thước có xu hướng thu nhỏ. Gia đình tiếp tục gửi hình ảnh sau mỗi lần thay cao để theo dõi diễn biến.

Khi chăm sóc vết thương, cần thao tác nhẹ nhàng, giữ vùng da sạch và tránh làm tổn thương mô mới. Không nên tự cắt sâu, chọc hoặc bóc mô khi chưa được người có chuyên môn đánh giá.

Sau một tháng bốn ngày

Hình ảnh được ghi nhận sau một tháng bốn ngày cho thấy miệng vết thương đã hẹp hơn so với giai đoạn đầu. Phần mô hạt vẫn còn nhưng diện tích tổn thương đã giảm.

Ở giai đoạn này, việc hạn chế ma sát và tì đè vẫn rất quan trọng. Nếu người bệnh đi lại sớm hoặc mang giày không phù hợp, mô mới có thể bị rách và vết thương tái mở.

Sau một tháng 20 ngày

Theo hình ảnh cuối quá trình, vị trí mỏm cụt đã được da che phủ, không còn nhìn thấy vùng mô hở như trước. Gia đình cho biết vết thương đã khô và không còn dịch.

Tổng thời gian được thể hiện trong bộ ảnh là khoảng một tháng 20 ngày. Tuy nhiên, đây chỉ là tiến trình của một trường hợp cụ thể. 

V. Nguyên tắc quan trọng khi điều trị mỏm cụt do tiểu đường

1. Đánh giá tình trạng nhiễm trùng

Người bệnh cần được kiểm tra khi mỏm cụt có các biểu hiện:

• Đỏ hoặc sưng tăng dần.
• Chảy dịch đục hay có mùi bất thường.
• Da chuyển màu tím hoặc đen.
• Đau tăng, nóng tại chỗ.
• Sốt, rét run hoặc mệt bất thường.
• Vết thương rộng hoặc sâu thêm.
• Đường huyết tăng khó kiểm soát.

Nhiễm trùng bàn chân tiểu đường cần được chẩn đoán dựa trên dấu hiệu lâm sàng. Kháng sinh được chỉ định khi có nhiễm trùng và phải lựa chọn theo mức độ bệnh, không nên tự ý mua hoặc dùng lại đơn cũ.

2. Đánh giá tuần hoàn máu

Nếu bàn chân lạnh, nhợt màu, tím, đau khi nghỉ hoặc vết thương không tiến triển, người bệnh cần được kiểm tra mạch máu chi dưới.

Một vết thương thiếu máu nuôi rất khó phục hồi chỉ bằng thay băng hoặc sử dụng sản phẩm bôi ngoài da. Trường hợp có tắc hoặc hẹp mạch có thể cần được khám chuyên khoa mạch máu.

3. Làm sạch và bảo vệ vết thương

Việc làm sạch cần tuân theo chỉ định dành riêng cho từng loại tổn thương. Dụng cụ thay băng phải sạch, tay cần được rửa kỹ trước và sau khi thao tác.

Không nên tự dùng những chất có tính kích ứng mạnh, thuốc bột không rõ thành phần hoặc các loại lá chưa bảo đảm vệ sinh lên mỏm cụt.

4. Giảm tì đè lên vị trí tổn thương

Giảm áp lực là một phần quan trọng trong điều trị vết loét bàn chân tiểu đường. Tùy vị trí tổn thương, người bệnh có thể cần hạn chế đi lại, sử dụng dụng cụ hỗ trợ hoặc giày giảm áp phù hợp.

5. Kiểm soát đường huyết và bệnh nền

Người bệnh cần:

• Dùng thuốc tiểu đường theo đúng đơn.
• Theo dõi chỉ số đường huyết đều đặn.
• Kiểm soát huyết áp và mỡ máu.
• Ăn đủ dinh dưỡng, nhất là protein theo hướng dẫn.
• Không tự ý bỏ thuốc khi thấy vết thương tiến triển tốt.
• Tái khám theo lịch của cơ sở điều trị.

VI. Sử dụng cao dán trong chăm sóc mỏm cụt cần lưu ý gì?

Trong trường hợp được trình bày, gia đình sử dụng cao dán ngoài da theo hướng dẫn và gửi hình ảnh định kỳ để theo dõi.

Khi sử dụng bất kỳ loại cao dán hoặc sản phẩm chăm sóc vết thương nào, cần lưu ý:

• Vết thương phải được đánh giá trước khi sử dụng.
• Kích thước miếng dán cần phù hợp với diện tích tổn thương.
• Theo dõi da xung quanh để phát hiện kích ứng.
• Thay cao hoặc thay băng theo lượng dịch thực tế.
• Ngừng sử dụng và hỏi ý kiến bác sĩ chuyên môn nếu tình trạng sưng, đỏ, đau hoặc tiết dịch tăng.

Xem thêm:

• Cao dán lở loét – hoại tử Dr. Dư Tuy
• Chữa lành lở loét chân do biến chứng tiểu đường
• Lở loét da do tiểu đường: Dấu hiệu và cách điều trị

VII. Cách chăm sóc mỏm cụt tại nhà

Người chăm sóc có thể thực hiện các bước cơ bản sau khi đã được hướng dẫn:

• Rửa tay sạch trước khi tiếp xúc với vết thương.
• Tháo lớp băng hoặc cao cũ nhẹ nhàng.
• Quan sát màu sắc, dịch, mùi và vùng da xung quanh.
• Làm sạch bằng dung dịch được hướng dẫn.
• Lau vùng da khô trước khi dán cao mới.
• Dán trùm rộng tổn thương theo đúng hướng dẫn.
• Hạn chế tì đè và cọ xát.
• Theo dõi đường huyết.
• Ghi lại hình ảnh để so sánh tiến triển.
• Liên hệ người có chuyên môn khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Đọc thêm: Hướng dẫn chăm sóc vết thương lâu lành tại nhà

VIII. Làm thế nào để phòng ngừa mất thêm ngón chân?

Sau khi mỏm cụt đã liền, người bệnh vẫn có nguy cơ xuất hiện vết loét ở vị trí khác. Việc mất một ngón chân cũng có thể làm thay đổi cách phân bố lực khi đi lại.

Để giảm nguy cơ tái loét, người bệnh nên:

• Kiểm tra cả hai bàn chân mỗi ngày.
• Quan sát kẽ ngón, gót chân và lòng bàn chân.
• Không đi chân trần, kể cả trong nhà.
• Chọn giày vừa chân, mềm và không có dị vật bên trong.
• Không tự cắt chai chân hoặc khóe móng quá sâu.
• Giữ bàn chân sạch và khô.
• Không ngâm chân trong nước quá nóng.
• Khám sớm khi có vết đỏ, phồng rộp hoặc trầy xước.
• Kiểm tra bàn chân định kỳ tại cơ sở y tế.

IX. Khi nào người bệnh phải đến cơ sở y tế ngay?

Cần đến cơ sở y tế sớm nếu người bệnh có:

• Sốt hoặc rét run.
• Mệt lả, lú lẫn.
• Chân đỏ, nóng và sưng lan nhanh.
• Vết thương có mùi hôi rõ rệt.
• Dịch mủ tăng nhiều.
• Da tím, đen hoặc lạnh.
• Chảy máu không cầm.
• Nhìn thấy gân hoặc xương.
• Đường huyết tăng cao bất thường.
• Đau dữ dội hoặc mất cảm giác lan rộng.

Không nên chờ vết thương “tự khô” khi có các dấu hiệu trên.

X. Câu hỏi thường gặp

Mỏm cụt ngón chân bao lâu thì lành?

Không có thời gian cố định. Tiến trình phụ thuộc vào tuần hoàn máu, mức độ nhiễm trùng, đường huyết, dinh dưỡng, diện tích vết thương và khả năng giảm tì đè.

Trong trường hợp được trình bày, hình ảnh cho thấy vết thương tiến triển trong khoảng một tháng 20 ngày. Đây không phải là thời gian cam kết cho người bệnh khác.

Mỏm cụt không đau có nghĩa là không bị nhiễm trùng?

Không. Người tiểu đường có thể bị giảm cảm giác do tổn thương thần kinh. Vết thương vẫn có thể nghiêm trọng dù người bệnh không thấy đau.

Có nên tự dùng thuốc kháng sinh?

Không. Thuốc kháng sinh cần được bác sĩ chỉ định khi có bằng chứng nhiễm trùng. Tự dùng thuốc có thể che lấp triệu chứng, gây tác dụng phụ hoặc làm tăng nguy cơ kháng thuốc.

Có thể tự chăm sóc mỏm cụt hoàn toàn tại nhà không?

Chăm sóc tại nhà chỉ phù hợp khi người bệnh đã được đánh giá, có hướng dẫn cụ thể và không xuất hiện dấu hiệu cấp cứu. Vết thương sâu, thiếu máu, nhiễm trùng hoặc nghi tổn thương xương cần được khám trực tiếp.

Kết luận

Mất ngón chân do biến chứng tiểu đường không phải là điểm kết thúc của quá trình điều trị. Mỏm cụt vẫn cần được theo dõi sát để ngăn nhiễm trùng, tái loét hoặc tổn thương lan rộng.

Trường hợp được chia sẻ cho thấy hình ảnh mỏm cụt thay đổi qua từng giai đoạn, từ vùng tổn thương có mô sẫm màu và dịch đến khi mô hạt hình thành, miệng vết thương thu nhỏ và da dần che phủ.

Để đạt kết quả an toàn, việc chăm sóc tại chỗ cần kết hợp với kiểm soát đường huyết, giảm tì đè, theo dõi tuần hoàn và xử lý sớm các dấu hiệu nhiễm trùng.

Khuyến cáo y khoa: Nội dung bài viết chỉ có tính chất tham khảo và không thay thế thăm khám. Người mắc tiểu đường có vết thương bàn chân, mỏm cụt chảy dịch, sưng đỏ, đổi màu hoặc có mùi cần được cơ sở y tế đánh giá sớm.