Cách giảm tì đè và chăm sóc khi người bệnh tiểu tiện, đại tiện không tự chủ

Vừa thay tã, lau sạch và chỉnh lại chăn, một lúc sau người bệnh lại bị ướt. Người chăm sóc dễ mệt mỏi, còn người bệnh có thể đau rát, khó chịu hoặc ngại nói ra. Khi phải nằm lâu, vùng da ở mông và cùng cụt vừa chịu áp lực, vừa thường xuyên tiếp xúc với nước tiểu hoặc phân.

Chăm sóc người bệnh tiểu tiện, đại tiện không tự chủ cần kết hợp giảm tì đè, làm sạch nhẹ nhàng, bảo vệ da và theo dõi tổn thương. Chỉ thay tã hoặc chỉ dùng đệm chống loét chưa đủ.

Bài viết dưới đây giúp gia đình sắp xếp việc chăm sóc dễ thực hiện hơn, đồng thời nhận biết lúc cần nhờ nhân viên y tế hỗ trợ.

1. Vì sao người bệnh không tự chủ dễ bị tổn thương da?

Nước tiểu và phân tiếp xúc lâu với da có thể gây kích ứng, đỏ rát, bong tróc và làm suy yếu hàng rào bảo vệ da. Tình trạng này được gọi là viêm da liên quan đến tiểu tiện, đại tiện không tự chủ.

Nếu người bệnh đồng thời ít vận động, áp lực kéo dài và ma sát có thể gây thêm tổn thương do tì đè. Hai tình trạng có thể xuất hiện cùng lúc, khiến việc chăm sóc phức tạp hơn.

Gia đình có thể đọc thêm về loét vùng cùng cụt ở người già nằm lâu để hiểu vì sao vị trí này cần được kiểm tra thường xuyên.

2. Đỏ rát do ẩm có giống loét tì đè không?

Không hoàn toàn giống nhau:

• Tổn thương do ẩm: liên quan đến việc da tiếp xúc kéo dài với nước tiểu, phân hoặc độ ẩm.

• Loét tì đè: liên quan đến áp lực và lực trượt, thường gặp ở vùng xương nhô hoặc nơi thiết bị ép lên da.

Không nên tự gọi mọi vùng đỏ ở mông là loét tì đè. Khi da đã trợt, phồng rộp hoặc đau, cần được đánh giá để chọn cách chăm sóc phù hợp.

Hai tình trạng này có thể trông giống nhau và xuất hiện đồng thời ở người bệnh nằm lâu, thường xuyên bị ướt do không tự chủ. Gia đình có thể xem bảng hướng dẫn phân biệt loét tì đè vùng cùng cụt với tổn thương da do ẩm/hăm để hiểu các dấu hiệu gợi ý về nguyên nhân, vị trí và biểu hiện, từ đó trao đổi với nhân viên y tế về cách chăm sóc phù hợp.

Bài các mức độ loét và cách nhận biết giúp gia đình hiểu thêm về tổn thương do tì đè, nhưng không thay thế việc khám trực tiếp.

3. Cách giảm tì đè cho người bệnh nằm lâu

Thay đổi tư thế theo kế hoạch phù hợp

Người không thể tự xoay trở cần được hỗ trợ đổi tư thế đều đặn. Khoảng hai giờ thường được dùng làm mốc nhắc chăm sóc, nhưng lịch cụ thể cần điều chỉnh theo tình trạng da, khả năng vận động, đệm đang dùng và hướng dẫn chuyên môn.

Không chờ đến khi người bệnh kêu đau mới đổi tư thế. Nếu đã có vết loét, cần tránh để trọng lượng cơ thể tiếp tục đè trực tiếp lên tổn thương.

Di chuyển nhẹ nhàng, tránh kéo lê

Kéo người bệnh trên ga giường có thể làm tổn thương da. Gia đình nên nhờ điều dưỡng hướng dẫn cách sử dụng ga hỗ trợ hoặc dụng cụ phù hợp; cần thêm người giúp khi không thể di chuyển an toàn.

Có thể kê đỡ giữa hai đầu gối và mắt cá khi nằm nghiêng, hoặc kê dưới cẳng chân để giảm áp lực ở gót theo hướng dẫn.

Chọn đệm phù hợp và giữ giường phẳng

Đệm giảm áp lực cần phù hợp với người bệnh và hoạt động đúng cách. Có đệm vẫn cần thay đổi tư thế. Không dùng gối vòng dạng bánh xe để kê vùng tổn thương.

Giữ ga khô, phẳng, tránh nếp gấp và quần áo có đường may hoặc nút ép vào da.

Ngoài cùng cụt, hãy kiểm tra các vị trí loét tì đè thường gặp và cách phòng ngừa, đặc biệt ở gót chân, hông và khuỷu tay.

4. Vệ sinh sau tiểu tiện, đại tiện: nhẹ nhàng nhưng kịp thời

Làm sạch sớm sau mỗi lần bị bẩn, đặc biệt sau đại tiện. Không đợi đến giờ thay tã cố định nếu đã phát hiện phân hoặc nước tiểu tiếp xúc với da.

Gia đình có thể thực hiện theo trình tự:

1. Giải thích với người bệnh, che chắn và chuẩn bị vật dụng trước khi bắt đầu.

2. Rửa tay, mang găng khi tiếp xúc với chất thải.

3. Bỏ tã bẩn và làm sạch nhẹ nhàng bằng sản phẩm vệ sinh da phù hợp.

4. Thấm khô, tránh chà xát.

5. Kiểm tra da rồi thay tã, quần áo hoặc ga đã bị bẩn.

Ưu tiên sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, không gây khô hoặc kích ứng; dùng đúng hướng dẫn, vì một số loại không cần rửa lại. Tránh sản phẩm chứa cồn trên vùng da đang kích ứng.

5. Bảo vệ da sau vệ sinh như thế nào?

Sau khi làm sạch, có thể dùng kem hoặc màng bảo vệ da phù hợp theo tư vấn của nhân viên y tế. Sản phẩm này giúp hạn chế tác động của độ ẩm và chất thải.

Bôi đúng lượng và đúng vùng theo hướng dẫn; không tự bôi kem bảo vệ da thông thường vào đáy vết loét sâu. Nếu da đã trợt, cần hỏi loại sản phẩm phù hợp.

Đã dùng kem bảo vệ vẫn phải vệ sinh sau mỗi lần bị bẩn. Không dùng phấn rôm để thay cho việc làm sạch và bảo vệ da.

“Giữ da khô” là hạn chế nước tiểu, phân và độ ẩm kéo dài trên da. Điều đó không có nghĩa phải phơi hoặc sấy khô vết loét hở; vết thương cần loại băng và môi trường lành thương phù hợp.

6. Nếu phân hoặc nước tiểu làm bẩn băng vết loét thì sao?

Không chỉ thay tã rồi để nguyên băng đã nhiễm bẩn.

Gia đình cần thực hiện quy trình thay băng đã được hướng dẫn. Nếu chưa biết cách, hãy liên hệ điều dưỡng hoặc bác sĩ để được hỗ trợ. Khi thay, quan sát xem dịch tiết, mùi, mức độ đau và vùng da xung quanh có thay đổi không.

Không tự dùng chất sát khuẩn mạnh, nặn mủ hoặc bóc mô tổn thương. Băng cần bảo vệ vết loét và được lựa chọn theo tình trạng thực tế.

Để tìm hiểu rộng hơn về theo dõi và chăm sóc hằng ngày, gia đình có thể xem bài chăm sóc vết loét tì đè cho người cao tuổi.

7. Một bảng theo dõi nhỏ giúp gia đình chăm sóc đều hơn

Khi nhiều người thay nhau chăm sóc, ghi chép giúp tránh bỏ sót công việc:

Không cần ghi dài. Một vài dòng rõ ràng giúp người chăm sóc tiếp theo biết việc gì đã làm và thay đổi nào cần báo bác sĩ.

8. Đừng quên dinh dưỡng và lượng nước phù hợp

Ăn uống đầy đủ hỗ trợ sức khỏe da và khả năng phục hồi. Gia đình nên trao đổi với nhân viên y tế nếu người bệnh ăn kém, sụt cân hoặc khó nuốt.

Không tự giảm nước uống chỉ để bớt phải thay tã. Lượng nước cần phù hợp với tình trạng sức khỏe; nếu có chỉ định hạn chế dịch, thực hiện theo kế hoạch điều trị.

9. Khi nào cần liên hệ bác sĩ?

Nhờ nhân viên y tế đánh giá khi da mới xuất hiện tổn thương, đỏ rát tăng, phồng rộp, trợt hoặc có vết loét.

Cần khám sớm trong ngày nếu có mủ, sốt, vùng da quanh vết loét sưng nóng hoặc đau tăng. Mùi hôi mới hoặc tăng cũng cần được báo ngay.

Nếu người bệnh lơ mơ, khó đánh thức, khó thở hoặc suy sụp nhanh, hãy đến khoa cấp cứu hoặc gọi 115. Không chờ tư vấn trực tuyến.

10. Câu hỏi thường gặp

Dùng đệm chống loét rồi có cần xoay trở không?

Có. Đệm hỗ trợ phân bố áp lực, nhưng không thay thế việc đổi tư thế và kiểm tra da.

Thay tã nhiều lần nhưng da vẫn đỏ thì làm gì?

Cần được đánh giá. Có thể cần điều chỉnh cách làm sạch, sản phẩm bảo vệ da, biện pháp giảm áp lực hoặc xử lý nguyên nhân khác.

Có nên xoa bóp vùng mông đỏ để “tăng tuần hoàn” không?

Không nên xoa bóp vùng da đỏ hoặc tổn thương do tì đè, vì có thể gây thêm tổn thương.

Trao đổi với Phòng khám Dr. Dư Tuy

Gia đình cần tư vấn chăm sóc tổn thương da có thể liên hệ Phòng khám Dr. Dư Tuy: 0989 745 077, cung cấp thông tin về khả năng vận động, tình trạng không tự chủ, bệnh nền và diễn biến tổn thương.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo. Cách xoay trở, bảo vệ da và chăm sóc vết loét cần phù hợp với từng người bệnh theo hướng dẫn chuyên môn.