Phân biệt loét tì đè vùng cùng cụt với tổn thương da do ẩm/hăm

Khi thay tã cho người thân, bạn thấy vùng mông đỏ, rát hoặc trầy da. Có người cho rằng đó là hăm do tã, người khác lại lo đã xuất hiện loét tì đè. Nhìn qua, hai tình trạng có thể khá giống nhau, nhưng cách chăm sóc cần chú ý những yếu tố khác nhau.

Loét tì đè vùng cùng cụt chủ yếu liên quan đến áp lực và lực trượt. Tổn thương da do ẩm/hăm liên quan đến việc da tiếp xúc kéo dài với nước tiểu, phân, mồ hôi hoặc dịch tiết. Hai tình trạng có thể xuất hiện cùng lúc.

Nhận biết các dấu hiệu gợi ý giúp gia đình trao đổi với nhân viên y tế chính xác hơn. Tuy nhiên, không nên tự chẩn đoán chỉ bằng một ảnh chụp hoặc màu sắc của vùng da.

1. Loét tì đè vùng cùng cụt là gì?

Loét tì đè là tổn thương da hoặc mô bên dưới do áp lực kéo dài, thường phối hợp với lực trượt. Vùng cùng cụt dễ bị ảnh hưởng ở người nằm lâu, ít vận động hoặc không thể tự xoay trở.

Tổn thương ban đầu có thể vẫn còn nguyên da. Gia đình có thể thấy vùng da đổi màu, nóng hơn, cứng hoặc mềm bất thường. Khi tiến triển, tổn thương có thể trở thành phồng rộp hoặc vết loét hở.

Vì vậy, không cần chờ xuất hiện “hố loét” mới chú ý. Người chăm sóc nên kiểm tra thêm những vùng khác trong bài vị trí loét tì đè và cách phòng ngừa.

2. Tổn thương da do ẩm/hăm là gì?

“Hăm” là cách gọi quen thuộc, nhưng không chỉ một nguyên nhân duy nhất.

Ở người bệnh tiểu tiện, đại tiện không tự chủ, nước tiểu và phân có thể gây viêm da liên quan đến không tự chủ. Mồ hôi hoặc độ ẩm bị giữ trong nếp gấp cũng có thể gây tổn thương da.

Vùng da bị ảnh hưởng có thể đỏ hoặc sẫm màu hơn, đau rát, ngứa, ẩm, nứt hoặc trợt lớp da ngoài. Tổn thương thường xuất hiện ở mông, quanh hậu môn, vùng sinh dục, bẹn hoặc mặt trong đùi.

Dùng tã không đồng nghĩa chắc chắn bị hăm. Điều cần chú ý là thời gian da tiếp xúc với chất thải, cách làm sạch và khả năng bảo vệ da.

3. Bảng phân biệt loét tì đè với tổn thương da do ẩm

Các đặc điểm dưới đây là dấu hiệu gợi ý, không phải tiêu chuẩn để gia đình tự kết luận.

Hình dạng và vị trí không đủ để chẩn đoán. Cần đánh giá đồng thời tiền sử nằm lâu, tình trạng không tự chủ, diễn biến tổn thương và sức khỏe người bệnh.

4. Ba điều dễ khiến gia đình nhầm lẫn

Cứ đỏ ở mông là loét tì đè

Da đỏ có thể liên quan đến độ ẩm, ma sát, áp lực hoặc nguyên nhân khác. Cần xem vùng da có thường xuyên bị ướt không và người bệnh có nằm đè lên vị trí đó lâu không.

Chỉ trầy nông nên chắc chắn là hăm

Loét tì đè cũng có thể gây tổn thương nông. Không nên dùng độ sâu nhìn thấy để loại trừ nguyên nhân do áp lực.

Chưa rách da nên chưa đáng lo

Loét tì đè có thể bắt đầu khi da còn nguyên. Trên da sẫm màu, thay đổi màu có thể khó nhận ra; cần chú ý thêm cảm giác đau, nhiệt độ và độ cứng của vùng da.

Bài các mức độ loét và cách nhận biết giúp gia đình hiểu thêm về tổn thương do tì đè. Không áp dụng cách phân độ loét tì đè cho mọi vùng hăm hoặc trợt do ẩm.

5. Người bệnh có thể vừa bị hăm vừa bị loét tì đè không?

Có.

Ví dụ, người bệnh không thể tự xoay trở, nằm lâu trên vùng cùng cụt và thường xuyên bị ướt do không tự chủ. Khi đó, áp lực và độ ẩm có thể cùng góp phần gây tổn thương.

Nếu chỉ thay tã mà không giảm áp lực, một yếu tố gây hại vẫn tiếp diễn. Nếu chỉ xoay trở mà để da tiếp xúc với phân hoặc nước tiểu lâu, da vẫn có thể bị kích ứng.

Vì vậy, chăm sóc cần kết hợp kiểm soát độ ẩm và giảm tì đè, thay vì chọn một trong hai.

Gia đình có thể xem hướng dẫn giảm tì đè và chăm sóc người bệnh đại tiểu tiện không tự chủ để sắp xếp công việc hằng ngày.

6. Chăm sóc thế nào khi nghi tổn thương do ẩm?

Trước hết, cần hạn chế thời gian da tiếp xúc với chất thải:

• Làm sạch sớm sau mỗi lần tiểu tiện, đại tiện.

• Dùng sản phẩm làm sạch dịu nhẹ, phù hợp với da.

• Thấm khô nhẹ nhàng, tránh chà xát.

• Thay tã, quần áo và ga bị bẩn.

• Dùng sản phẩm bảo vệ da phù hợp theo hướng dẫn.

Kem hoặc màng bảo vệ da không thay thế việc vệ sinh. Không tự bôi sản phẩm bảo vệ da thông thường vào đáy vết loét sâu. Khi da đã trợt, cần được tư vấn sản phẩm phù hợp.

Nếu da ngứa, nổi thêm các nốt nhỏ quanh vùng đỏ hoặc không cải thiện, cần kiểm tra nguyên nhân, trong đó có khả năng nhiễm nấm. Không tự dùng mọi loại kem “trị hăm” cho tất cả tổn thương.

7. Chăm sóc thế nào khi nghi loét tì đè?

Ưu tiên giảm áp lực lên vùng tổn thương:

• Hỗ trợ đổi tư thế theo kế hoạch phù hợp.

• Tránh kéo lê người bệnh trên giường.

• Sử dụng đệm hoặc dụng cụ kê đỡ theo hướng dẫn.

• Giữ ga khô, phẳng, hạn chế ma sát.

• Không xoa bóp vùng da đỏ hoặc tổn thương.

• Nhờ nhân viên y tế đánh giá nếu có vết loét hở.

Đệm chống loét không thay thế việc thay đổi tư thế. Vết thương cần được lựa chọn loại băng và cách chăm sóc phù hợp với mức độ tổn thương.

Xem thêm bài chăm sóc vết loét tì đè cho người cao tuổi để trao đổi với bác sĩ về kế hoạch chăm sóc tại nhà.

8. Khi nào cần đưa người bệnh đi khám?

Liên hệ nhân viên y tế khi xuất hiện vùng da đổi màu kéo dài, đau, phồng rộp, trợt hoặc vết loét mới. Không nên đợi nhiều ngày để tự thử các sản phẩm khác nhau khi chưa biết nguyên nhân.

Cần được đánh giá sớm trong ngày nếu có mủ, sốt, sưng nóng quanh vết loét hoặc đau tăng. Mùi hôi mới xuất hiện, chảy máu hoặc tổn thương lan rộng cũng cần báo bác sĩ.

Gia đình có thể đọc bài loét cùng cụt có mủ, mùi hôi hoặc sốt: khi nào cần đi khám? để biết cách xử trí theo mức độ khẩn cấp.

Nếu người bệnh lơ mơ, khó đánh thức, khó thở hoặc suy sụp nhanh, cần cấp cứu ngay; không chờ tư vấn qua ảnh.

9. Chuẩn bị thông tin gì khi trao đổi với bác sĩ?

Gia đình nên ghi lại:

• Tổn thương xuất hiện từ khi nào, có rộng hoặc đau hơn không?

• Người bệnh có tự xoay trở được không?

• Da có thường xuyên tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc mồ hôi không?

• Có sốt, mủ, mùi hôi hoặc thay đổi sức khỏe chung không?

• Đã dùng sản phẩm vệ sinh, kem, băng hoặc thuốc gì?

Ảnh chụp theo thời gian có thể hỗ trợ theo dõi, nhưng cần bảo vệ riêng tư và không thay thế việc khám khi có dấu hiệu đáng lo.

10. Câu hỏi thường gặp

Hăm có phải loét tì đè độ 1 không?

Không. Hai tình trạng có cơ chế khác nhau. Cần đánh giá trước khi gọi tên hoặc phân độ tổn thương.

Người bệnh dùng tã thì vùng da đỏ chắc chắn là hăm?

Không. Người dùng tã vẫn có thể bị loét tì đè, tổn thương do ẩm hoặc cả hai cùng lúc.

Hăm có thể gây đau và trợt da không?

Có. Tổn thương do ẩm có thể đau rát và mất lớp da bề mặt; không nên coi đây là vấn đề luôn nhẹ.

Trao đổi với Phòng khám Dr. Dư Tuy

Gia đình cần trao đổi về tổn thương da vùng cùng cụt có thể liên hệ Phòng khám Dr. Dư Tuy: 0989 745 077, cung cấp diễn biến tổn thương, khả năng vận động, tình trạng không tự chủ và bệnh nền.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo. Chẩn đoán và lựa chọn cách chăm sóc cần dựa trên đánh giá chuyên môn cho từng người bệnh.